Παρουσίαση/Προβολή

(52Μ044) -  ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΤΖΑΝΑΚΗΣ ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ

Περιγραφή Μαθήματος

Ήδη κατά το πρώτο ήμισυ του 20ού αιώνα, οι αστικές κοινωνίες γνώρισαν μια άνευ προηγουμένου διάχυση των πολιτιστικών προϊόντων και των αισθητικών πρακτικών. Με την ανάπτυξη οπτικοακουστικών μεθόδων τεχνικής αναπαραγωγής, η κουλτούρα έπαψε να είναι προνόμιο λίγων και απευθύνεται στην κάθε μια και τον κάθε έναν. Γίνεται ίσως για πρώτη φορά μαζική. Φαινόμενα μαζικής ή pop κουλτούρας απασχολούν έκτοτε την κοινωνιολογία, τις πολιτισμικές σπουδές και την κοινωνική ανθρωπολογία. Μία από τις πρώτες συστηματικές συμβολές στην κατανόηση αυτής της μεταβολής η θεωρία περί πολιτιστικής βιομηχανίας, όπως αυτή αποτυπώθηκε στα σχετικά γραπτά του Theodor W. Adorno.

Το μάθημα εστιάζει σε αυτή τη θεωρία. Σκοπός του είναι να φωτίσει τις προϋποθέσεις της, να αναδείξει το εξηγητικό όσο και κριτικό δυναμικό της, να συζητήσει τους περιορισμούς της και να καταδείξει διαφοροποιήσεις της με συγγενείς συλλήψεις. Επίκεντρό του αποτελεί το κεφάλαιο «Πολιτιστική Βιομηχανία. Διαφωτισμός ως εξαπάτηση των μαζών» από τη Διαλεκτική του διαφωτισμού, ενώ θα συζητηθούν συμπληρωματικά οι σχετικές πρώιμες επεξεργασίες των Walter Benjamin, Bertholt Brecht και Siegfried Kracauer. Οι θεματικοί άξονες που θα μας απασχολήσουν είναι α) η σχέση πολιτιστικής βιομηχανίας και αισθητικής αυτονομίας, β) η σχέση του πολιτιστικού προϊόντος με την εμπορευματική μορφή γ) οι ιδεολογικές μορφές και τα σχήματα αντίληψης που παράγει η πολιτιστική βιομηχανία, δ) οι κοινωνικές της λειτουργίες, ε) η σχέση πολιτιστικής βιομηχανίας με την προπαγάνδα και τον φασισμό στ) οι διαφοροποιήσεις και οι συγγένειες της κριτικής θεωρίας της πολιτιστικής βιομηχανίας με μεταγενέστερες ερμηνείες του φαινομένου της μαζικής κουλτούρας όπως η συμβολή του Guy Debord για την κοινωνία του θεάματος και της θεωρίας του Fredric Jameson για το μεταμοντέρνο.

Μαθησιακά αποτελέσματα:

Με την επιτυχή ολοκλήρωση του μαθήματος οι φοιτητές θα είναι σε θέση:

• να χειρίζονται τα βασικά σχήματα ερμηνείας της κριτικής θεωρίας για τα φαινόμενα της μαζικής κουλτούρας
• να αντιλαμβάνονται τον ιστορικό ορίζοντα άρθρωσης της συγκεκριμένης θεωρίας, τους περιορισμούς και το εξηγητικό δυναμικό της.
• να αντιπαραβάλουν κριτικά τα βασικά της επιχειρήματα με συγγενείς και αντιπαραθετικές θεωρήσεις της μαζικής κουλτούρας

Ενδεικτική Βιβλιογραφία

 

Adorno T. W., Horkheimer M., Διαλεκτική του διαφωτισμού, Αθήνα 1996

Theodor W. Adorno, «The schema of Mass Culture», στο: The Culture Industrie. Selected Essays on Mass Culture, London and New York 1991, σσ. 91-96

Adorno, T.W., Σύνοψη της πολιτιστικής βιομηχανίας, Αθήνα 2000

Benjamin W., Για το έργο τέχνης. Τρία δοκίμια, Αθήνα 2013

Brecht B., «Το ραδιόφωνο ως μηχανισμός επικοινωνίας. Λόγος για τη λειτουργία του ραδιοφώνου», στο: Φραγκούλης, Τ., Λιβεράτος, Κ., (επιμ.) Το μήνυμα του μέσου. Η έκρηξη της μαζικής επικοινωνίας, Αθήνα 1991, σ. 224-230

Buck-Morss S., Η διαλεκτική του βλέπειν. Ο Βάλτερ Μπένγιαμιν και το Σχέδιο εργασίας περί Στοών, Αθήνα 2018

Bürger P., Θεωρία της πρωτοπορίας, Αθήνα 2010

Jameson F., Το μεταμοντέρνο ή η πολιτισμική λογική του ύστερου καπιταλισμού,

Αθήνα 1999

Jameson F., Η πολιτισμική στροφή. Κείμενα για το μεταμοντέρνο, Αθήνα 2024

Kracauer S., Η μάζα ως διάκοσμος, Αθήνα 2018

Löwenthal L., «Ιστορικές προοπτικές της προοριζόμενης για το πλατύ κοινό

κουλτούρας», στο: Τέχνη και μαζική κουλτούρα, Αθήνα 1984.

Σαγκριώτης Γ., Αυτονομία και στράτευση. Προβλήματα αισθητικής και πολιτικής

φιλοσοφίας στην κριτική θεωρία, Αθήνα 2016

Τζανάκης Παπαδάκης Ν., Το απειλητικό πρόσωπο του κόσμου. Για την έννοια της αισθητικοποίησης της πολιτικής στην κριτική θεωρία, Αθήνα 2006

 

Ημερομηνία δημιουργίας

Δευτέρα 28 Σεπτεμβρίου 2026