Παρουσίαση/Προβολή
H κριτική θεωρία του J. Habermas
(TMB535) - ΦΩΤΕΙΝΉ ΒΑΚΗ
Περιγραφή Μαθήματος
Σκοπός του μεταπτυχιακού μαθήματος είναι η επισκόπηση και κριτική διερεύνηση της κριτικής θεωρίας του J. Habermas, από τα πρώιμα κείμενα της δεκαετίας του ’60 έως τις ύστερες αναλύσεις του περί παγκοσμιοποίησης. Εκκινώντας από το έργο του, Αλλαγή δομής της δημοσιότητας, που δημοσιεύει το 1962, το μάθημα θα επικεντρωθεί στην εξέταση της νεωτερικής δημόσιας σφαίρας από τον Habermas, η οποία αναδεικνύει τις αντιφάσεις και μετασχηματισμούς που η τελευταία υφίσταται, προαναγγέλλοντας ένα μοντέλο διαβουλευτικής και συμπεριληπτικής δημοκρατίας.
Το μάθημα θα εξετάσει κριτικά τη «γλωσσική στροφή» που αποπειράται ο Habermas, η οποία συνίσταται στη ρήξη του με τα ερμηνευτικά εργαλεία της πρώτης γενιάς της Σχολής της Φρανκφούρτης και τη μετατόπισή του από τη μαρξική έννοια της εργασίας στον έλλογο πυρήνα της επικοινωνιακής διάστασης της γλώσσας. Οι μαρξικές κατηγορίες της πολιτικής οικονομίας υποκαθίστανται από τη θεωρία του επικοινωνιακού πράττειν και το κέντρο βάρους της συζήτησης μεταφέρεται από την κριτική του καπιταλισμού σε θεωρίες δημοκρατίας. Η «γλωσσική στροφή» στην κριτική θεωρία του Habermas θα εξεταστεί από τα πρώιμα κείμενα στα τέλη της δεκαετίας του ’70 έως τη θεωρία του επικοινωνιακού πράττειν, η οποία επιχειρεί να «ενδύσει» κοινωνικά και ιστορικά την γλωσσική στροφή στην κριτική θεωρία μέσω της οικειοποίησης της θεωρίας της νεωτερικότητας ως εξορθολογισμού του Weber.
Το μάθημα θα εστιάσει επιπλέον, στα ύστερα κείμενα του Habermas για την παγκοσμιοποίηση που διαπνέονται από την πίστη του στο κριτικό περιεχόμενο της νεωτερικότητας και εδράζονται κυρίως στη μετάφραση του κοσμοπολιτικού δικαίου του Κant στην παρούσα συγκυρία καθώς και στις έννοιες του «μεταεθνικού αστερισμού», του «πατριωτισμού του Συντάγματος» και ενός οικουμενικού πλαισίου ανθρώπινων δικαιωμάτων. Τέλος, το μάθημα θα εξετάσει τις θέσεις του Habermas για τις επιπτώσεις της ψηφιακότητας της δημόσιας σφαίρας στο πεδίο της πολιτικής, και συγκεκριμένα της διαβουλευτικής δημοκρατίας και της πολιτειότητας.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
Habermas, J., Αλλαγή της δομής της δημοσιότητας: Έρευνες πάνω σε μια κατηγορία
της αστικής κοινωνίας, μτφρ. Λευτέρης Αναγνώστου, Αθήνα, Νήσος,
Habermas, J., Kείμενα γνωσιοθεωρίας και κοινωνικής κριτικής, μτφρ. Αντώνης
Οικονόμου, Αθήνα, Πλέθρον, 1990.
Habermas, J., Communication and the Evolution of Society, μτφρ. Thomas McCarthy,
Boston, Beacon Press, 1979.
Habermas, J., The Theory of Communicative Action. τ. I: Reason and the Rationalization of Society, μτφρ. Thomas McCarthy, Boston, Beacon Press, 1985.
Habermas, J., O φιλοσοφικός λόγος της νεωτερικότητας, μτφρ. Λ. Αναγνώστου και Α.
Καραστάθη, Αθήνα, Αλεξάνδρεια, 1993.
Habermas, J., H ηθική της επικοινωνίας: Ηθική του Διαλόγου- Σημειώσεις για ένα
πρόγραμμα θεμελίωσης, εισαγωγή-μετάφραση Κ. Καβουλάκος, Αθήνα,
Εναλλακτικές Εκδόσεις, 1997.
Habermas, J., To πραγματικό και το ισχύον: Συμβολή στη διαλογική θεωρία του
δικαίου και του δημοκρατικού κράτους δικαίου.
Habermas, J., Ο μεταεθνικός αστερισμός, μτφρ. Λ. Αναγνώστου, Αθήνα, Πόλις, 2007.
Habermas, J., Αχ, Ευρώπη! Κείμενα για το μέλλον της Ευρώπης και τη δημόσια
σφαίρα, μτφρ. Δ. Υφαντής, Αθήνα, Ροές, 2023.
Habermas, J., Μια νέα μεταβολή δομής της δημόσιας σφαίρας και η διαβουλευτική
Πολιτική, μτφρ. Φανή Παραφόρου, Αθήνα, ΠΕΚ, 2024.
Δευτερεύουσα βιβλιογραφία
McCarthy, T., The Critical Theory of J. Habermas, Cambridge M.A, MIT Press, 1981.
Benhabib, S. Critique, Norm, and Utopia: A Study of the Foundations of Critical
Theory, New York, Columbia University Press, 1986.
Finlayson. G., Χάμπερμας, μτφρ. Γ. Κωστελέτος, Αθήνα, Ελληνικά Γράμματα, 2006.
The Habermas Handbook, επιμ. Hauke Brunkhorst, Regina Kreide, Cristina Lafont,
N.Y., Columbia University Press, 2017.
Ημερομηνία δημιουργίας
Δευτέρα 31 Αυγούστου 2026
-
Περίγραμμα
Δεν υπάρχει περίγραμμα