Παρουσίαση/Προβολή

(TMB533) -  Βίκυ Ιακώβου

Περιγραφή Μαθήματος

Το μάθημα εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο θεματοποιείται το ουτοπικό φαινόμενο κατά τον 19ο και, κυρίως, τον 20ο αιώνα. Μετά από δύο εισαγωγικές διαλέξεις σχετικά με την ιστορία της ουτοπίας από την έκδοση του ιδρυτικού κειμένου Ουτοπία του Τόμας Μωρ (1516) μέχρι τον αποκαλούμενο ουτοπικό σοσιαλισμό του 19ου αιώνα (Ανρί Σαιν-Σιμόν, Σαρλ Φουριέ, Ρόμπερτ Όουεν), στρεφόμαστε στους Καρλ Μαρξ και Φρήντριχ Ένγκελς, κι έπειτα σε στοχαστές όπως ο Ζωρζ Σορέλ, ο Καρλ Μανχάιμ, ο Ερνστ Μπλοχ, ο Βάλτερ Μπένγιαμιν, ο Πωλ Ρικέρ, ο Μιγκέλ Αμπενσούρ, ο Νόρμπερτ Ελίας, ο Αϊζάια Μπερλίν και ο Καρλ Πόππερ. Κάποιοι από τους στοχαστές αυτούς προσεγγίζουν την ουτοπία ως άρρηκτα συνδεδεμένη με την ιστορία και την (χειραφετική) πολιτική πράξη, κάποιοι άλλοι ως ένα είδος φαντασιοκοπίας που επί της ουσίας αρνείται την ιστορία, ενώ δεν λείπουν κι εκείνοι που υποστηρίζουν ότι η ουτοπική φαντασία δεν μπορεί παρά να οδηγεί στη βία, συνεπώς και σε αυταρχικές, ακόμη και ολοκληρωτικές μορφές εξουσίας. Ποιες είναι οι θεωρητικές και ιστορικές προκείμενες αυτών των διαφορετικών προσεγγίσεων; Σε ποιον βαθμό συνομιλούν μεταξύ τους; Ποια προβλήματα παρουσιάζουν; Αυτά είναι κάποια από τα ερωτήματα που θα μας απασχολήσουν.

Το μάθημα συνδυάζει διαλέξεις της διδάσκουσας και σχολιασμό επιλεγμένων αποσπασμάτων από (μεταφρασμένα) κείμενα της βιβλιογραφίας, με την ενεργό συμμετοχή των φοιτητών και φοιτητριών. Τα αρχεία με τα αποσπάσματα αναρτώνται στον φάκελο "Έγγραφα".

Σκοποί - Μαθησιακά αποτελέσματα ― Με την ολοκλήρωση του μαθήματος, οι φοιτητές και οι φοιτήτριες αναμένεται να είναι σε θέση να παρουσιάζουν τους βασικούς σταθμούς στην ιστορία της ουτοπικής σκέψης στη νεωτερικότητα και να εκθέτουν με κριτικό τρόπο τις θεωρήσεις της ουτοπίας που θα εξετάσουμε όπως και τις μεταξύ τους συγκλίσεις και αποκλίσεις.

Αξιολόγηση ― Γραπτή τελική εξέταση. Στους φοιτητές και τις φοιτήτριες που παρακολουθούν το μάθημα δίνεται η δυνατότητα εκπόνησης εργασίας (50% του τελικού βαθμού).
Οι φοιτητές/ήτριες που ενδιαφέρονται να εκπονήσουν εργασία θα πρέπει να το δηλώσουν στη διδάσκουσα το αργότερο μέχρι το τέλος της 7ης εβδομάδας των μαθημάτων.

Προαπαιτούμενα: 110005 (ΥΠ), 110012 (ΥΠ), 110029 (ΥΠ)

Για την ηλεκτρονική επικοινωνία με τη διδάσκουσα, οι φοιτητές/ήτριες παρακαλούνται να μη χρησιμοποιούν το eclass αλλά να γράφουν στη διεύθυνση v.iakovou@panteion.gr

Βιβλιογραφία

Abensour, Μiguel, L’utopie de Thomas More à Walter Benjamin, Sens & Tonka, Παρίσι 2000.

‒ L’homme est un animal utopique. Utopiques ΙΙ. Les Editions de la Nuit, Αρλ 2010.

‒ Le procès des maîtres rêveurs. Utopiques I, Sens&Tonka, Παρίσι 2013.

‒ Le nouvel esprit utopique. Utopiques V, επιμ. Anne Kupiec, Hubert Tonka, Sens & Tonka, Παρίσι 2024.

Baczko, Βronislaw, Lumières de l’utopie, Payot, Παρίσι 2001.

Benjamin, Walter, The Arcades Project, μτφρ. H. Eiland, K. MacLaughlin, Harvard UP, Κέιμπριτζ ΜΑ 2002.

‒ Selected Writings 3 και Selected Writings. 4, επιμ. Η. Eiland, Μ. W. Jennings, Harvard University Press, Κέιμπριτζ ΜΑ 2006.

‒ Για μια κριτική της βίας, Ελευθεριακή κουλτούρα, Αθήνα 2014.

‒ Κείμενα 1934-1940. Επιλογή, επιμ. Γ. Σαγκριώτης, Άγρα, Αθήνα 2019.

‒ Η «Δεσμίδα Ν» της Εργασίας περί στοών. Γνωσιοθεωρητικά, Θεωρία της προόδου, μτφρ.-εισ. Μ. Αθανασάκης, επιμ.-επίμ. Γ. Κουζέλης, Νήσος, Αθήνα 2021.

Berlin, Isaiah, Το στρεβλό υλικό της ανθρωπότητας, μτφρ. Γ. Μερτίκας, Κριτική, Αθήνα 2004.

Bloch, Ernst, L’esprit de l’utopie, μτφρ. A.-M. Lang, C. Piron Audard, Gallimard, Παρίσι 1977.

‒ Das Prinzip Hoffnung, Suhrkamp, Φρανκφούρτη 1973 / The Principle of Hope, μτφρ. N. Plaice, St. Plaice, P. Knight, Basil Blackwell, Οξφόρδη 1986.

‒ Φυσικό δίκαιο και ανθρώπινη αξιοπρέπεια, μτφρ. Θ. Γκιούρας, ΚΨΜ, Αθήνα 2015.

Bloch, Ernst και Theodor W. Adorno, Κάτι λείπει, μτφρ. Στ. Ροζάνης, Έρασμος, Αθήνα 2000.

Buber, Martin, Μονοπάτια στην ουτοπία, μτφρ. Β. Τομανάς, Νησίδες, Θεσσαλονίκη 2000.

Cioran, Histoire et utopie, Gallimard (Folio), 1960.

Elias, Norbert, L’Utopie, μτφρ. H. Leclerc, D. Moraldo, La Découverte, Παρίσι 2014.

Engels, Friedrich, Σοσιαλισμός. Ουτοπικός και επιστημονικός, μτφρ. Δ. Κυρίλλου, Μαρξιστικό βιβλιοπωλείο, Αθήνα 2006.

Ιακώβου, Βίκυ, Ουτοπία και χειραφέτηση. Αμπενσούρ, Ρικέρ, Μπλοχ, Μπένγιαμιν, Εκκρεμές, Αθήνα 2025.

Landauer, Gustav, Revolution and Other Writings, επιμ.-μτφ. G. Kuhn, PM Press, Όουκλαντ 2010.

Levitas, Ruth, The Concept of Utopia, Syracuse University Press, Χέρτφορντσαϊρ 1990.

‒ Utopia as Method. The Imaginary Reconstitution of Society, Palgrave Macmillan, Λονδίνο 2013.

Löwy, Μichael, Λύτρωση και ουτοπία, μτφρ. Θ. Παπαδόπουλος, Ψυχογιός, Αθήνα 2002.

Löwy, Μichael, Προμήνυμα κινδύνου. Μια ανάγνωση των Θέσεων «Για τη φιλοσοφία της ιστορίας», μτφρ. Ρ. Πεσσάχ, Πλέθρον, Αθήνα 2004.

Macherey, Pierre, De l’utopie!, De l’Incidence Éditeur, Λυόν 2019.

Mannheim, Karl, Ιδεολογία και ουτοπία, μτφρ. Κ. Ανδρουλιδάκης, Γνώση, Αθήνα 1997.

Marx, Karl, «Επιστολές από τη Γερμανο-Γαλλική επετηρίδα (1844)», στου ιδίου, Κείμενα από τη δεκαετία του 1840. Μια ανθολογία, μτφ.-επιλ.-επιμ. Θ. Γκιούρας, ΚΨΜ, Αθήνα 2014, σ. 188-200.

‒ «Παρισινά Χειρόγραφα (1844)», στου ιδίου, Κείμενα από τη δεκαετία του 1840, ό.π., σ. 205-322.

Marx, Karl και Friedrich Engels Η γερμανική ιδεολογία, μτφρ. Γ. Κρητικός, Κ. Φιλίνης, Gutenberg, Αθήνα 1989, τ. ΙΙ.

‒ «Μανιφέστο του Κομμουνιστικού Κόμματος», στο K. Marx, Κείμενα από τη δεκαετία του 1840, ό.π., σ. 474-502.

More, Thomas, Ουτοπία, μτφρ. Γ. Καραγιάννης, Κάλβος, Αθήνα 1984.

Mumford, Louis, Η ιστορία των ουτοπιών, μτφρ. Β. Τομανάς, Νησίδες, Θεσσαλονίκη 1998.

Popper, Κarl, Η ανοιχτή κοινωνία και ο εχθροί της, εισ.-μτφ. Ε. Παπαδάκη, Δωδώνη, Αθήνα-Ιωάννινα 1980 (τ. Ι), 1982 (τ. ΙΙ).

‒ «Utopianism and Violence», στου ιδίου, Conjectures and refutations, Rοutledge, Λονδίνο-Νέα Υόρκη ⁵1989, σ. 355-363.

‒ The Poverty of Historicism, Routledge, Λονδίνο-Νέα Υόρκη, 2005.

Ricœur, Paul, «The Function of Fiction in Shaping Reality», Man and World, 12(2), 1979, σ. 123-141.

‒ «L’idéologie et l’utopie. Deux expressions de l’imaginaire sociale», στου ιδίου, Du texte à l’action. Essais d’herméneutique II, Seuil, Παρίσι 1986, σ. 379-392.

‒ Lectures on Ideology and Utopia, επιμ. George H. Taylor, Columbia University Press, Νέα Υόρκη 1986.

Schmitt, Carl, The Nomos of the Earth in the International Law of the Jus Publicum Europaeum, μτφρ.-σημ. G. L. Ulmen, Telos Press, Νέα Υόρκη 2003.

‒ The Crisis of Parliamentary Democracy, μτφ. E. Kennedy, The MIT Press, Κέιμπριτζ ΜΑ 1988.

Sorel, Georges, «Y a-t-il de l’utopie dans le marxisme ?», Revue de métaphysique et de morale, 7(2), 1899, σ. 152-175.

‒ Réflexions sur la violence, επιμ. Philippe Blouin, Entremonde, Γενεύη-Παρίσι 2013.

Riot-Sarcey, Michèle (επιμ.), Ουτοπίες και πολιτισμός, μτφρ. Γ. Τουρνικιώτης, Archive, Αθήνα 2024.

Tillich, Paul, «On Ideology and Utopia», στο V. Meja, N. Stehr (επιμ.), Knowledge and Politics. The Sociology of Knowledge Dispute, Routledge, Λονδίνο-Νέα Υόρκη 1990, σ. 107-112.

‒ «Critique and Justification of Utopia», στο Fr. Ε. Manuel (επιμ.), Utopias and Utopian Thought, Houghton Mifflin Company, Βοστώνη 1966, σ. 296-309.

Summary ― The course examines the way in which utopia has been theorized in the19th and particularly the 20th century. After two introductory lectures on the history of utopian thought from the publication of Thomas More’s Utopia (1516) to the 19th century utopian socialists (Henri Saint-Simon, Charles Fourier, Robert Owen) we first focus on Karl Marx and Friedrich Engels; we afterwards turn to philosophers and social theorists such as Georges Sorel, Karl Mannheim, Ernst Bloch, Walter Benjamn, Paul Ricoeur, Miguel Abensour, Norbert Elias, Isaiah Berlin and Karl Popper. We critically discuss their approaches to utopia by trying to bring to light their historical and theoretical premises, their guiding questions and their limits.

Ημερομηνία δημιουργίας

Πέμπτη 25 Ιουνίου 2026