Παρουσίαση/Προβολή

(TMB533) -  Βίκυ Ιακώβου

Περιγραφή Μαθήματος

Το μάθημα εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο θεματοποιείται το ουτοπικό φαινόμενο κατά τον 19ο και, κυρίως, τον 20ο αιώνα.

Μετά από δύο εισαγωγικές διαλέξεις σχετικά με την ιστορία της ουτοπίας από την έκδοση του ιδρυτικού κειμένου Ουτοπία του Τόμας Μωρ (1516) μέχρι τον αποκαλούμενο ουτοπικό σοσιαλισμό του 19ου αιώνα (Ανρί Σαιν-Σιμόν, Σαρλ Φουριέ, Ρόμπερτ Όουεν), στρεφόμαστε στους Καρλ Μαρξ και Φρήντριχ Ένγκελς, κι έπειτα σε φιλοσόφους και κοινωνικούς θεωρητικούς όπως ο Ζωρζ Σορέλ, ο Καρλ Μανχάιμ, ο Ερνστ Μπλοχ, ο Βάλτερ Μπένγιαμιν, ο Πωλ Ρικέρ, ο Μιγκέλ Αμπενσούρ, ο Νόρμπερτ Ελίας, ο Αϊζάια Μπερλίν και ο Καρλ Πόππερ. Κάποιοι από τους στοχαστές αυτούς προσεγγίζουν την ουτοπία ως άρρηκτα συνδεδεμένη με την ιστορία και την (χειραφετική) πολιτική πράξη, κάποιοι άλλοι ως ένα είδος φαντασιοκοπίας που επί της ουσίας αρνείται την ιστορία ενώ δεν λείπουν κι εκείνοι που υποστηρίζουν ότι η ουτοπική φαντασία δεν μπορεί παρά να οδηγεί στη βία, συνεπώς και σε αυταρχικές, ακόμη και ολοκληρωτικές μορφές εξουσίας.

Ποιες είναι οι φιλοσοφικές και ιστορικές προκείμενες αυτών των διαφορετικών προσεγγίσεων; Σε ποιον βαθμό συνομιλούν μεταξύ τους; Ποια προβλήματα παρουσιάζουν; Αυτά είναι ορισμένα από τα ερωτήματα που θα μας απασχολήσουν.

Το μάθημα συνδυάζει διαλέξεις της διδάσκουσας και σχολιασμό αποσπασμάτων από κείμενα της βιβλιογραφίας με την ενεργό συμμετοχή των φοιτητών/τριών. Τα αρχεία με τα αποσπάσματα αναρτώνται στον φάκελο "Έγγραφα".

Μαθησιακά αποτελέσματα ― Με την ολοκλήρωση του μαθήματος, οι φοιτητές και οι φοιτήτριες αναμένεται να είναι σε θέση

• να μελετούν με κριτικό τρόπο φιλοσοφικά και άλλα θεωρητικά κείμενα
• να ανασυγκροτούν σύνθετα επιχειρήματα και να προβαίνουν στην ερμηνεία και/ή την κριτική τους
• να παρουσιάζουν τους βασικούς σταθμούς στην ιστορία της ουτοπικής σκέψης στη νεωτερικότητα
• να εκθέτουν με κριτικό τρόπο τις θεωρήσεις της ουτοπίας που εξετάζονται στο μάθημα
• να αναδεικνύουν τις συγκλίσεις και/ή τις αποκλίσεις μεταξύ των εν λόγω θεωρήσεων
• να επιχειρηματολογούν σχετικά με το ενδιαφέρον, τη συνοχή, τα προβλήματα ή τα όριά τους
• να διακρίνουν και να αξιολογούν τύπους προσεγγίσεων της σχέσης μεταξύ ουτοπίας, ιστορίας και πολιτική

Αξιολόγηση ― Το μάθημα αξιολογείται με γραπτή τελική εξέταση.  Δίνονται 2 ερωτήσεις ανάπτυξης και 2 αποσπάσματα για σχολιασμό (από τα κείμενα που έχουν συζητηθεί στο μάθημα) και οι φοιτητές/τριες επιλέγουν 1 από κάθε κατηγορία. Στους/τις φοιτητές/τριες που παρακολουθούν το μάθημα δίνεται η δυνατότητα εκπόνησης εργασίας, της οποίας το θέμα καθορίζεται ανάλογα με τα ενδιαφέροντά τους σε συνεργασία με τη διδάσκουσα. Η εργασία δεν είναι απαλλακτική. Ο βαθμός της αντιστοιχεί στο 50% του τελικού βαθμού. Οι φοιτητές/τριες που ενδιαφέρονται να εκπονήσουν εργασία το δηλώνουν το αργότερο μέχρι το τέλος της 7ης εβδομάδας των μαθημάτων.

Η ύλη προσδιορίζεται στο μάθημα όπως και με ανακοίνωση («Διευκρινίσεις για τις εξετάσεις») στο e-class η οποία αποστέλλεται στο μέιλ των εγγεγραμμένων φοιτητών/τριών. Τα κριτήρια αξιολόγησης διατυπώνονται στο μάθημα, στην προαναφερθείσα ανακοίνωση όπως και στην έναρξη της γραπτής εξέτασης.

Προαπαιτούμενα: 110005 (ΥΠ), 110012 (ΥΠ), 110029 (ΥΠ)

Για την ηλεκτρονική επικοινωνία με τη διδάσκουσα, οι φοιτητές/ήτριες παρακαλούνται να μη χρησιμοποιούν το eclass αλλά να γράφουν στη διεύθυνση v.iakovou@panteion.gr

Βιβλιογραφία

Μεταφρασμένα αποσπάσματα από κείμενα της βιβλιογραφίας είναι αναρτημένα στο eclass, σχολιάζονται κατά τη διάρκεια του εξαμήνου και αποτελούν μέρος της ύλης του μαθήματος. 

Με * επισημαίνονται τα προτεινόμενα συγγράμματα.

Abensour Μ., L’utopie de Thomas More à Walter Benjamin, Sens & Tonka, Παρίσι 2000.

––– L’homme est un animal utopique. Utopiques ΙΙ. Les Editions de la Nuit, Αρλ 2010.

––– Le procès des maîtres rêveurs. Utopiques I, Sens&Tonka, Παρίσι 2013.

––– Le nouvel esprit utopique. Utopiques V, επιμ. A. Kupiec, H. Tonka, Sens & Tonka, Παρίσι 2024.

Baczko B., Lumières de l’utopie, Payot, Παρίσι 2001.

Benjamin W., The Arcades Project, μτφρ. H. Eiland, K. MacLaughlin, Harvard UP, Κέιμπριτζ ΜΑ 2002.

––– Selected Writings 3 και Selected Writings. 4, επιμ. Η. Eiland, Μ. W. Jennings, Harvard University Press, Κέιμπριτζ ΜΑ 2006.

––– «Για την έννοια της ιστορίας», στου ιδίου Κείμενα 1934-1940. Επιλογή, μτφρ. Γ. Φαράκλας, Α. Μπαλτάς, επιμ. Γ. Σαγκριώτης, Άγρα, Αθήνα 2019, σ. 707-725.

––– Η «Δεσμίδα Ν» της Εργασίας περί στοών. Γνωσιοθεωρητικά, θεωρία της προόδου, μτφρ.-εισ. Μ. Αθανασάκης, επιμ.-επίμ. Γ. Κουζέλης, Νήσος, Αθήνα 2021.

Berlin, Isaiah, Το στρεβλό υλικό της ανθρωπότητας, μτφρ. Γ. Μερτίκας, Κριτική, Αθήνα 2004.

Bloch, Ernst, L’esprit de l’utopie, μτφρ. A.-M. Lang, C. Piron Audard, Gallimard, Παρίσι 1977.

––– Das Prinzip Hoffnung, Suhrkamp, Φρανκφούρτη 1973 / The Principle of Hope, μτφρ. N. Plaice, St. Plaice, P. Knight, Basil Blackwell, Οξφόρδη 1986.

––– Φυσικό δίκαιο και ανθρώπινη αξιοπρέπεια, μτφρ. Θ. Γκιούρας, ΚΨΜ, Αθήνα 2015.

Bloch E., Adorno T. W., Κάτι λείπει, μτφρ. Στ. Ροζάνης, Έρασμος, Αθήνα 2000.

Buber M., Μονοπάτια στην ουτοπία, μτφρ. Β. Τομανάς, Νησίδες, Θεσσαλονίκη 2000.

Cioran, Histoire et utopie, Gallimard (Folio), 1960.

Elias N., L’Utopie, μτφρ. H. Leclerc, D. Moraldo, La Découverte, Παρίσι 2014.

Engels, Fr., Σοσιαλισμός. Ουτοπικός και επιστημονικός, μτφρ. Δ. Κυρίλλου, Μαρξιστικό βιβλιοπωλείο, Αθήνα 2006.

Ιακώβου Β., Ουτοπία και χειραφέτηση. Αμπενσούρ, Ρικέρ, Μπλοχ, Μπένγιαμιν, Εκκρεμές, Αθήνα 2025.*

Landauer G., Revolution and Other Writings, επιμ.-μτφ. G. Kuhn, PM Press, Όουκλαντ 2010.

Levitas R., The Concept of Utopia, Syracuse University Press, Χέρτφορντσαϊρ 1990.

––– Utopia as Method. The Imaginary Reconstitution of Society, Palgrave Macmillan, Λονδίνο 2013.

Λιάκος Α., Αποκάλυψη, Ουτοπία και Ιστορία. Οι μεταμορφώσεις της ιστορικής συνείδησης, Πόλις, Αθήνα 2012.

Löwy Μ., Λύτρωση και ουτοπία, μτφρ. Θ. Παπαδόπουλος, Ψυχογιός, Αθήνα 2002.

Löwy Μ., Προμήνυμα κινδύνου. Μια ανάγνωση των Θέσεων «Για τη φιλοσοφία της ιστορίας», μτφρ. Ρ. Πεσσάχ, Πλέθρον, Αθήνα 2004.

Macherey P., De l’utopie!, De l’Incidence Éditeur, Λυόν 2019.

Mannheim K., Ιδεολογία και ουτοπία, μτφρ. Κ. Ανδρουλιδάκης, Γνώση, Αθήνα 1997.

Marx K., «Επιστολές από τη Γερμανο-Γαλλική επετηρίδα (1844)», στου ιδίου, Κείμενα από τη δεκαετία του 1840. Μια ανθολογία, μτφ.-επιλ.-επιμ. Θ. Γκιούρας, ΚΨΜ, Αθήνα 2014, σ. 188-200.

––– «Παρισινά Χειρόγραφα (1844)», στου ιδίου, Κείμενα από τη δεκαετία του 1840, ό.π., σ. 205-322.

Marx, K., Engels Fr., Η γερμανική ιδεολογία, μτφρ. Γ. Κρητικός, Κ. Φιλίνης, Gutenberg, Αθήνα 1989, τ. ΙΙ.

––– «Μανιφέστο του Κομμουνιστικού Κόμματος», στο K. Marx, Κείμενα από τη δεκαετία του 1840, ό.π., σ. 474-502.

More T., Ουτοπία, μτφρ. Γ. Καραγιάννης, Κάλβος, Αθήνα 1984.

Mumford L., Η ιστορία των ουτοπιών, μτφρ. Β. Τομανάς, Νησίδες, Θεσσαλονίκη 1998.*

Popper Κ., Η ανοιχτή κοινωνία και ο εχθροί της, εισ.-μτφ. Ε. Παπαδάκη, Δωδώνη, Αθήνα-Ιωάννινα 1980 (τ. Ι), 1982 (τ. ΙΙ).

––– «Utopianism and Violence», στου ιδίου, Conjectures and refutations, Rοutledge, Λονδίνο-Νέα Υόρκη ⁵1989, σ. 355-363.

––– The Poverty of Historicism, Routledge, Λονδίνο-Νέα Υόρκη, 2005.

Ricœur P., «The Function of Fiction in Shaping Reality», Man and World, 12(2), 1979, σ. 123-141.

––– «L’idéologie et l’utopie. Deux expressions de l’imaginaire sociale», στου ιδίου, Du texte à l’action. Essais d’herméneutique II, Seuil, Παρίσι 1986, σ. 379-392.

––– Lectures on Ideology and Utopia, επιμ. George H. Taylor, Columbia University Press, Νέα Υόρκη 1986.

Schmitt C., The Nomos of the Earth in the International Law of the Jus Publicum Europaeum, μτφρ.-σημ. G. L. Ulmen, Telos Press, Νέα Υόρκη 2003.

––– The Crisis of Parliamentary Democracy, μτφ. E. Kennedy, The MIT Press, Κέιμπριτζ ΜΑ 1988.

Sorel G., «Y a-t-il de l’utopie dans le marxisme ?», Revue de métaphysique et de morale, 7(2), 1899, σ. 152-175.

––– Réflexions sur la violence, επιμ. Philippe Blouin, Entremonde, Γενεύη-Παρίσι 2013.

Riot-Sarcey M. (επιμ.), Ουτοπίες και πολιτισμός, μτφρ. Γ. Τουρνικιώτης, Archive, Αθήνα 2024.*

Tillich P., «On Ideology and Utopia», στο V. Meja, N. Stehr (επιμ.), Knowledge and Politics. The Sociology of Knowledge Dispute, Routledge, Λονδίνο-Νέα Υόρκη 1990, σ. 107-112.

––– «Critique and Justification of Utopia», στο Fr. Ε. Manuel (επιμ.), Utopias and Utopian Thought, Houghton Mifflin Company, Βοστώνη 1966, σ. 296-309.

 

Το αναλυτικό περίγραμμα του μαθήματος που υπάρχει και στον Οδηγό Σπουδών είναι αναρτημένο στον Φάκελο "Έγγραφα".

Ημερομηνία δημιουργίας

Πέμπτη 25 Ιουνίου 2026