Παρουσίαση/Προβολή

(110248 (ΠΕΙ) 120544(ΔΕΣ)) -  Μαρία-Νέδα Κανελλοπούλου

Περιγραφή Μαθήματος

ΑΠΟ ΤΟ ΑΚΑΔ.ΕΤΟΣ 2022/23 ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΔΙΔΑΣΚΕΤΑΙ ΣΕ ΣΥΝΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΔΕΠΣ (ΚΩΔ.120544) ΚΑΙ ΠΕΙ (ΚΩΔ 110248)

Συστηματικά, η ύλη των «θεμελιωδών δικαιωμάτων» ανήκει στο Συνταγματικό Δίκαιο, γι’ αυτό και υιοθετείται εδώ ο τίτλος «συνταγματικά δικαιώματα» ως τίτλος του μαθήματος. Ειδικότερα, η ύλη των «θεμελιωδών» ή συνταγματικών δικαιωμάτων αναφέρεται στη θεματική του Συντάγματος και του Συνταγματικού Δικαίου που αφορά τη σχέση ατόμου και κοινωνικών ομάδων με την πολιτειακή εξουσία.
Παραδοσιακά, η ύλη του μαθήματος των «θεμελιωδών» ή «συνταγματικών» δικαιωμάτων κατατέμνεται σε δύο μέρη, το Γενικό Μέρος και στο Ειδικό Μέρος. Το Ειδικό Μέρος πραγματεύεται τη συστηματική ανάπτυξη των κατ’ ιδίαν δικαιωμάτων που προβλέπει το Σύνταγμα, π.χ. την αξία του ανθρώπου, την αρχή της ισότητας, την
ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητας, την ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι, την ελευθερία του συνέρχεσθαι κ.ο.κ. Το Γενικό Μέρος πραγματεύεται τις συνταγματικές αρχές που καθορίζουν την ερμηνεία και άρα και την εφαρμογή όλων αυτών των κατ’ιδίαν δικαιωμάτων που κατοχυρώνει το Σύνταγμα. Ζητήματα που πραγματεύεται το Γενικό Μέρος είναι, π.χ. ποιες είναι οι πηγές των θεμελιωδών δικαιωμάτων, ποιες είναι οι εγγυήσεις προστασίας τους, ποιες είναι οι κατηγορίες θεμελιωδών δικαιωμάτων, υπό ποιες προϋποθέσεις είναι θεμιτός ο περιορισμός τους κ.λπ.
Στο εξάμηνο αυτό θα ασχοληθούμε με το Γενικό Μέρος, που καλείται επίσης, γενική θεωρία των θεμελιωδών δικαιωμάτων, αφ’ ενός επειδή είναι η βάση για την κατανόηση, την ερμηνεία και την εφαρμογή των συνταγματικών διατάξεων για τα κατ’ιδίαν δικαιώματα και αφ’ ετέρου επειδή η συστηματική ανάπτυξη των κατ’ ιδίαν δικαιωμάτων θα απαιτούσε γνώσεις και άλλων κλάδων του δικαίου, όπως π.χ. το Διοικητικό, το Ποινικό Δίκαιο και την Ποινική Δικονομία, το Αστικό Δίκαιο κ.λπ. 
Τα θεμελιώδη δικαιώματα αντιμετωπίζονται συνεπώς στο μάθημα ως νομική έννοια. Στο δίκαιο και στη νομική επιστήμη η έννοια «δικαίωμα» αφορά τις σχέσεις που αναπτύσσονται μέσα στην κοινωνία και, ειδικότερα, τις σχέσεις εξουσίας, και αποσκοπεί στην προστασία του ανθρώπου από κάθε μορφής εξουσίας μέσα στην κοινωνία. Ως νομική έννοια, το «δικαίωμα» είναι η μορφοποίηση στο δίκαιο της προστασίας του ανθρώπου από τις ποικίλες μορφές εξουσίας μέσα στην κοινωνία. Δεν μπορούμε όμως να αγνοήσουμε το γεγονός ότι, ακόμη και ως νομική έννοια, τα θεμελιώδη δικαιώματα έχουν μείζονα κοινωνική και πολιτική σημασία. Αποτέλεσμα κοινωνικών διεκδικήσεων, που κατακτήθηκαν και κατοχυρώθηκαν νομικά, σταδιακά και με παλινδρομήσεις, από την εποχή της Γαλλικής και της Αμερικανικής Επανάστασης και μετά, τα θεμελιώδη δικαιώματα εξακολουθούν να αποτελούν πεδίο έντασης όχι μόνο στο κράτος αλλά και στο διεθνές επίπεδο. Ο πολλαπλασιασμός και η διάχυση των πηγών διακινδύνευσης στις σύγχρονες δυτικές κοινωνίες γεννούν νέα δεδομένα και αποτελούν νέες προκλήσεις για την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων σήμερα. Ενδεικτικά, κάποια παραδείγματα των νέων διλημμάτων είναι η σύγκρουση ελευθερίας και ασφάλειας, που αποκτά νέες διαστάσεις ιδιαίτερα λόγω της ανάπτυξης της επιστήμης και της τεχνολογίας, της ψηφιακότητας της τεχνολογίας, της διεθνούς τρομοκρατίας, της οικολογίας και του περιβάλλοντος, η σύγκρουση ελευθερίας και παροχών, που καταδεικνύεται με τραγικούς όρους σήμερα, με την οικονομική κρίση που πλήττει την Ευρώπη και, πολύ εντονότερα, τη χώρα μας, οι διεθνείς ανακατατάξεις και το «τέλος» των ιδεολογιών, που ανακύπτουν στο διεθνές περιβάλλον μετά την πτώση του Τείχους του Βερολίνου (1989) και τη λεγόμενη «δημοκρατική μετάβαση» των πρώην λαϊκών δημοκρατιών, η παγκοσμιοποίηση και ο μετασχηματισμός της πολιτικής εξουσίας, που σήμερα διασπάται υπέρ φορέων της τοπικής αυτοδιοίκησης και των περιφερειών, διαχέεται σε ποικίλους ιδιωτικούς φορείς και επιμερίζεται στο πλαίσιο των νέων μορφωμάτων περιφερειακής ολοκλήρωσης, όπως η Ευρωπαϊκή Ένωση. Την κοινωνική και πολιτική αυτή διάσταση της νομικής λειτουργίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων, καθώς και τις θεωρητικές και ιδεολογικές σκέψεις που γεννούν, λαμβάνουμε ασφαλώς υπόψιν μας στην ανάπτυξη του μαθήματος, πολλώ μάλλον που το μάθημα δεν απευθύνεται σε νομικούς αλλά πρωτίστως σε πολιτικούς επιστήμονες.

Ημερομηνία δημιουργίας

Κυριακή 7 Ιουνίου 2015