Μάθημα : Ανθρωπολογία του Φύλου

Henrietta Moore, Feminism and Anthropology, Minneapolis: University of Minnesota Press, 1988.

Αθηνά Αθανασίου, «Φύλο, εξουσία και υποκειμενικότητα μετά το ‘δεύτερο κύμα’», στο Φεμινιστική Θεωρία και Πολιτισμική Κριτική, επιμέλεια και εισαγωγή: Αθηνά Αθανασίου. Αθήνα: Νήσος 2006.

Donna Haraway, «Τοποθετημένες γνώσεις: Το ζήτημα της επιστήμης στον φεμινισμό και το προνόμιο της μερικής προοπτικής», στο Φεμινιστικές θεωρίες, αισθητικές πρακτικές και παγκοσμιοποιημένες τεχνολογίες, επιμ. Ελπίδα Καραμπά και Ίρις Λυκουριώτη, Εκδόσεις Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, 2022.

Αλεξάνδρα Μπακαλάκη (επιμ.), Ανθρωπολογία, Γυναίκες και Φύλο, Εισαγωγή, σσ. 13-74. Αθήνα: Αλεξάνδρεια 1994.

Marilyn Strathern, “An awkward relationship: The case of feminism and anthropology”, Signs 12(2):276-292, 1987.

Sherry Ortner, «Είναι το θηλυκό για το αρσενικό ό,τι η φύση για τον πολιτισμό;», σελ. 75-108. Στο Αλεξάνδρα Μπακαλάκη (επιμ.), Ανθρωπολογία, Γυναίκες και Φύλο.

Marilyn Strathern, «Ούτε φύση ούτε πολιτισμός: Η περίπτωση Hagen», σελ. 109-184, ό.π.

Michelle Rosaldo, «Χρήση και κατάχρηση της ανθρωπολογίας: Σκέψεις για το φεμινισμό και τη διαπολιτισμική κατανόηση», σελ. 185-233, ό.π.

Αλεξάνδρα Μπακαλάκη, «Καθαριότητα, καλλωπισμός και ο γυναικείος προορισμός: Αντιλήψεις για τη φροντίδα του γυναικείου σώματος στη νεότερη Ελλάδα», Αρχαιολογία 31, Ιούνιος 1989, σελ. 43-47.

Ευθύμιος Παπαταξιάρχης, «Ο κόσμος του καφενείου: Ταυτότητα και ανταλλαγή στον ανδρικό συμποσιασμό», στο Ταυτότητες και φύλο στη σύγχρονη Ελλάδα, επιμ. Ε. Παπαταξιάρχης και Θ. Παραδέλλης. Αθήνα: Αλεξάνδρεια 1998, σελ. 209-250.

Donna Haraway, «Ecce homo, Ain’t (Ar’n’t) I a Woman και ανίδιες/ανιδιοποιημένες άλλες: Ο άνθρωπος σε μετα-ανθρωπιστικό τοπίο», στο Αθηνά Αθανασίου (επιμ.) Φεμινιστική θεωρία και πολιτισμική κριτική. Αθήνα: Νήσος 2006.

Ελένη Βαρίκα, Για μια Πολιτική Γραμματική του Φύλου (κεφ. «Στο σταυροδρόμι των επιστημών», «Σαρώνοντας ανάτριχα την ιστορία», «Οικουμενικότητα, αντιπροσωπευτική πολιτεία, αποκλεισμός», μτφρ. Πελαγία Μαρκέτου. Αθήνα: Μεταίχμιο, 2009 [2006].

Luce Irigaray, «Αυτό το φύλο που δεν είναι ένα», μτφρ. Πελαγία Μαρκέτου, στο Αθηνά Αθανασίου (επιμ.) Φεμινιστική θεωρία και πολιτισμική κριτική. Αθήνα: Νήσος, σελ. 215-223, 2006.

Hélène Cixous, «Το φύλο ή το κεφάλι;», μτφρ. Πελαγία Μαρκέτου, στο Αθηνά Αθανασίου (επιμ.) Φεμινιστική θεωρία και πολιτισμική κριτική. Αθήνα: Νήσος, σελ. 225-234, 2006.

Jane Cowan, «Η κατασκευή της γυναικείας εμπειρίας σε μια μακεδονική κωμόπολη», στο Ταυτότητες και φύλο στη σύγχρονη Ελλάδα, επιμ. Ε. Παπαταξιάρχης και Θ. Παραδέλλης. Αθήνα: Αλεξάνδρεια 1998, σελ. 127-150.

Νάντια Σερεμετάκη, «Όσο διαρκεί ο πόνος: Η αντιφώνηση του θανάτου και η ισχύς των γυναικών στη Νότια Ελλάδα», στο Διασχίζοντας το σώμα: Πολιτισμός, ιστορία και φύλο στην Ελλάδα, Αθήνα: Νέα Σύνορα, 1997, σελ. 137-171.

Προβολή της ταινίας «Ο Βούδας λιποθύμησε από ντροπή» (Buda as sharm foru rikht). Ιράν-Γαλλία, 2007. Σκηνοθεσία: Hana Makhmalbaf. Σενάριο: Marzieh Makhmalbaf.

[Στην Μπαμιάμ του Αφγανιστάν, η μικρή Μπαχτάι θέλει να πάει σχολείο για να μάθει να διαβάζει. Πρέπει πρώτα να αγοράσει ένα τετράδιο και να ξεφύγει από τα παιχνίδια των αγοριών.]

Silvia Federici, Το Κυνήγι των Μαγισσών Χθες και Σήμερα. Μτφρ. Λία Γυιόκα. Αθήνα: Εκδόσεις των Ξένων, 2019. [ιδίως α’ μέρος]. 

Τhomas Laqueur, Κατασκευάζοντας το φύλο: Σώμα και κοινωνικό φύλο από τους αρχαίους Έλληνες έως τον Φρόιντ. («Για τη γλώσσα και τη σάρκα», και Κ. Γιαννακόπουλου, «Προλογικό σημείωμα: Θεωρίες για το έμφυλο σώμα»). Αθήνα: Πολύτροπον 2003.

Δήμητρα Τζανάκη, Ιστορία της [μη] Κανονικότητας. Αθήνα: Ασίνη, 2016 (ιδίως κεφ. «Η υστερία», «Η ιστορία του αυνανισμού», «Τα άσυλα και το ανήθικο υστερικό έκφυλο σώμα της διαζευγμένης»).

Jenny Morris, "Feminism and Disability", Feminist Review, no. 43, 1993. 

Πιέρ Μπουρντιέ, Η Ανδρική Κυριαρχία. Αθήνα: Στάχυ 1999 (κεφ. «Η κοινωνική κατασκευή του φύλου», «Η συμβολική βία: ένας σωματικός καταναγκασμός», «Η σωματοποίηση των σχέσεων κυριαρχίας»).

Emily Martin, «Το ωάριο και το σπερματοζωάριο: πώς η επιστήμη έπλασε ένα ειδύλλιο βασισμένο στους στερεότυπους ανδρικούς και γυναικείους ρόλους», στο Φεμινιστική Θεωρία και Πολιτισμική Κριτική, επιμ. Αθηνά Αθανασίου, Αθήνα: Νήσος 2006.

Mary Poovey, «Επεισόδια αδιάκριτου χαρακτήρα: Η ιατρική αγωγή των βικτοριανών γυναικών», στο Φεμινιστική Θεωρία και Πολιτισμική Κριτική, επιμ. Αθηνά Αθανασίου, Αθήνα: Νήσος 2006.

Shirley Tate, «Κάνοντας το σώμα σου, υπογραφή σου: Άρση βαρών και μορφές παραβατικής θηλυκότητας», Σύγχρονα Θέματα 85, Ιούλιος 2004, σελ. 61-66.

Anne Fausto-Sterling, «Αντιμαχόμενοι δυισμοί: Άνδρας ή γυναίκα;», Σύγχρονα Θέματα 85, Ιούλιος 2004, σελ. 31-33.

Judith Butler, «Σώματα που έχουν σημασία: Σχετικά με τα όρια του ‘φύλου’», στο Τα όρια του σώματος: Διεπιστημονικές προσεγγίσεις, επιμ. Δ. Μακρυνιώτη, εκδ. Νήσος, 2004, σελ. 181-204.

Αθηνά Αθανασίου, «Υλοποιώντας το έμφυλο σώμα: Η πολιτική υπόσχεση της επιτελεστικότητας». Εισαγωγή στο JudithButler, Σώματα με σημασία: Οριοθετήσεις του «φύλου» στο λόγο. Αθήνα: Εκκρεμές, σελ. 7-26, 2008.

Άννα Βουγιούκα, “Femicide/feminicidio/γυναικοκτονία: Lingua feminista και το διαρκές αίτημα για μια αξιοβίωτη ζωή», περιοδικό φεμινιστιqά, τεύχος 2, 2019. http://feministiqa.net/gunaikoktonia-lingua-feminista/

Δημήτρης Παπανικολάου, “‘Θα πενθούμε πάντα σαν παιδιά’: Ρατσισμός, ομοφοβία και θανατοπολιτική –πάλι”, περιοδικό φεμινιστιqά, τεύχος 2, 2019.  http://feministiqa.net/ratsismow-omofovia-thanatopolitiki-pali/

Ειρήνη Αβραμοπούλου, «Η λογική του παραλόγου: Με αφορμή τις νέες απαγορεύσεις ΛΟΑΤΚΙ εκδηλώσεων στην Τουρκία», Σύγχρονα Θέματα, τ. 138-139, Ιούλιος-Δεκέμβριος 2017.

Anne Balsamo, «Στην κόψη του ξυραφιού: Κοσμητική χειρουργική και νέες τεχνολογίες», στο Τα όρια του σώματος: Διεπιστημονικές προσεγγίσεις, επιμ. Δ. Μακρυνιώτη, εκδ. Νήσος, 2004, σελ. 315-332.

Αθηνά Αθανασίου, «“Gender trouble”: Η φεμινιστική θεωρία και πολιτική μετά την αποδόμηση της ταυτότητας», Ζωή στο Όριο: Δοκίμια για το Σώμα, το Φύλο και τη Βιοπολιτική. Αθήνα: Εκκρεμές, 2007.

 Judith Butler, «Παραστασιακές επιτελέσεις και συγκρότηση του φύλου: Δοκίμιο πάνω στη φαινομενολογία και τη φεμινιστική θεωρία», στο Φεμινιστική Θεωρία και Πολιτισμική Κριτική, επιμ. Αθηνά Αθανασίου, Αθήνα: Νήσος 2006.

Προβολή και συζήτηση της ταινίας «The Magdalene Sisters» [Οι Κόρες της Ντροπής] (Peter Mullan, 2002).

[Η ταινία περιγράφει τη ζωή τριών γυναικών που στάλθηκαν στα Άσυλα της Μαγδαληνής, γνωστά και ως Πλυντήρια της Μαγδαληνής, στην Ιρλανδία, διότι διέπραξαν ‘αμαρτίες’ σεξουαλικής φύσης.]

Συζήτηση για την έμφυλη βία.

Μισέλ Φουκώ, «Η προτροπή στον Λόγο», στο Ιστορία της Σεξουαλικότητας, τόμ. 1 (2^ο μέρος), Η δίψα της γνώσης, μτφρ. Γ. Ροζάκη, Ράππα 1982, σσ. 27-49.

Ναϊσάργκι Ντάβε, «Ινδή και λεσβία και τι θα συμβεί μετά: Συν-αίσθημα, συμμετρία και κουίρ αναδύσεις», στο Ειρήνη Αβραμοπούλου (επιμ.), Το Συν-αίσθημα στο Πολιτικό, νήσος, 2018.ΥΠ

Κώστας Γιαννακόπουλος, «Ζωές χωρίς μαρτυρία: AIDS, μνήμη και συγγένεια», στο Γλώσσα και Σεξουαλικότητα. Αθήνα: Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου 2011, σσ. 161-177.

Βενετία Καντσά, «Οικογενειακές υποθέσεις: Μητρότητα και ομόφυλες ερωτικές σχέσεις», στο Περιπέτειες της ετερότητας: Η παραγωγή της πολιτισμικής διαφοράς στη σημερινή Ελλάδα, επιμ. Ε. Παπαταξιάρχης, Αλεξάνδρεια 2006, σελ.355-381.

Athena Athanasiou, “On the politics of queer survival and resistance: Athena Athanasiou in conversation with Vassiliki Kolocotroni and Dimitris Papanikolaou, Journal of Greek Media and Culture, Volume 4, Number 2, pp. 269-280, 2018.

Evelynn M. Hammonds, «Προς μια γενεαλογία της σεξουαλικότητας των μαύρων γυναικών: Η προβληματική της σιωπής», στο Αθηνά Αθανασίου (επιμ.) Φεμινιστική θεωρία και πολιτισμική κριτική. Αθήνα: Νήσος 2006.

Δημήτρης Παπανικολάου, Κάτι τρέχει με την οικογένεια. Έθνος, πόθος και συγγένεια την

Gloria Anzaldúa, «La conciencia de la mestiza: Προς μια νέα συνείδηση», μτφρ. Πελαγία Μαρκέτου, στο Αθηνά Αθανασίου (επιμ.) Φεμινιστική Θεωρία και Πολιτισμική Κριτική. Αθήνα: Νήσος, σελ.453-472, 2006.

Anne Fausto-Sterling, «Φύλο, φυλή και έθνος: Η συγκριτική ανατομία των ‘Οττεντοτισσών’ στην Ευρώπη, 1815-1817», στο Βιοκοινωνικότητες: Θεωρήσεις στην Ανθρωπολογία της Υγείας, επιμ. Αθηνά Αθανασίου, μτφρ. Μ. Λαλιώτης. Αθήνα: Νήσος 2011. 

Αθηνά Αθανασίου, «Η μετααποικιακή κριτική και οι σπουδές φύλου», στο Αποδομώντας την Αυτοκρατορία: Θεωρία και Πολιτική της Μετααποικιακής Κριτικής.  Αθήνα: Νήσος 2016.

Αλεξάνδρα Ζαββού, «Η φεμινιστική προβληματική της διαθεματικότητας», Επιθεώρηση Κοινωνικών Ερευνών, 156, 55-86, 2021.

José Esteban Muñoz, “Νιώθω μελαμψός, νιώθω πεσμένος: Το συν-αίσθημα της Λατίνας, η επιτελεστικότητα της φυλής και η καταθλιπτική θέση”, στο Ε. Αβραμοπούλου (επιμ.), Το Συν-αίσθημα στο Πολιτικό: Υποκειμενικότητες, Εξουσίες και Ανισότητες στο Σύγχρονο Κόσμο. Αθήνα: νήσος, 2018.

Chandra Talpade Mohanty, “Φεμινιστικές συναντήσεις: Εν-τοπίζοντας την πολιτική της εμπειρίας”, στο Φεμινιστική Θεωρία και Πολιτισμική Κριτική, επιμ. Αθηνά Αθανασίου, Αθήνα: Νήσος 2006.

Soroya Duval, «Νέες μαντίλες και νέες φωνές: Γυναικεία ισλαμικά κινήματα στην Αίγυπτο», στο ‘Μουσουλμάνες της Ανατολής’: Αναπαραστάσεις, πολιτισμικές σημασίες και πολιτικές, επιμ. Φωτεινή Τσιμπιρίδου. Αθήνα: Κριτική, 2006, σ. 281-310.

Anna Carastathis, Intersectionality: Origins, Contestations, Horizons. University of Nebraska Press, 2016. 

Harvey Young, Embodying Black Experience: Stillness, Critical Memory, and the Black Body. University of Michigan Press, 2010.

Αλεξάνδρα Ζαββού, Νέλλη Καμπούρη και Μαρία Στρατηγάκη (επιμ.), Φύλο, Μετανάστευση, Διαπολιτισμικότητα. Αθήνα: νήσος, 2013.

Αθηνά Αθανασίου και Γιώργος Τσιμουρής (επιμ.), Μετανάστευση, φύλο και επισφαλείς υποκειμενικότητες σε συνθήκες νεοφιλελευθερισμού, ειδικό τεύχος στην Επιθεώρηση Κοινωνικών Ερευνών (2013).

Αθηνά Αθανασίου, «Οι λόγοι της μαντίλας: Φύλο, σεξουαλικότητα, έθνος και η μεταφορά της ‘άλλης γυναίκας’», Βήμα Κοινωνικών Επιστημών, 2006.

Christine Delphy, «Φύλο και φυλή στην μετααποικιακή Γαλλία: Η μαντίλα και η απόρριψη του Ισλάμ», Σύγχρονα Θέματα 84, Απρίλιος 2004, σελ. 61-69.

Ντίνα Βαΐου και Μαρία Στρατηγάκη (επιμ.), Το Φύλο της Μετανάστευσης. Αθήνα: Μεταίχμιο, 2009.

Συζήτηση της ταινίας «Ξενία» του Πάνου Κούτρα.

Joan Scott, “Αποδομώντας το δίλημμα «ισότητα ή διαφορά», ή, αλλιώς, η χρησιμότητα της μεταδομιστικής θεωρίας για το φεμινισμό», μτφρ. Μαργαρίτα Μηλιώρη, στο Αθηνά Αθανασίου (επιμ.) Φεμινιστική Θεωρία και Πολιτισμική Κριτική.Αθήνα: Νήσος, σελ. 141-166, 2006. 

Rosi Braidotti, «Ενσώματη ταυτότητα, έμφυλη διαφορά και το νομαδικό υποκείμενο», μτφρ. Μαργαρίτα Μηλιώρη, στο Αθηνά Αθανασίου (επιμ.) Φεμινιστική Θεωρία και Πολιτισμική Κριτική. Αθήνα: Νήσος, σελ. 189-211, 2006.

Έλενα Τζελέπη, «Αντικρούοντας το γένος: Η πολιτική της ταύτισης και το αδύνατον της ταυτότητας», στο Judith Butler, Η Διεκδίκηση της Αντιγόνης: Η Συγγένεια μεταξύ Ζωής και Θανάτου. Αθήνα: Αλεξάνδρεια, 2010.

Ελένη Βαρίκα, «Φυσικοποίηση της κυριαρχίας και νόμιμη εξουσία στην κλασική πολιτική θεωρία», μτφρ. Πελαγία Μαρκέτου, στο Αθηνά Αθανασίου (επιμ.) Φεμινιστική Θεωρία και Πολιτισμική Κριτική. Αθήνα: Νήσος, σελ. 511-542, 2006.

Saba Mahmood, «Φεμινισμός, δημοκρατία και αυτοκρατορία: Το Ισλάμ και ο πόλεμος κατά της τρομοκρατίας», μτφρ. Ουρανία Τσιάκαλου, περιοδικό φεμινιστιqά, τεύχος 2, 2019. http://feministiqa.net/feminismos-dimokratia-autokratoria-islam-polemos-tis-tromokratias/

Αθηνά Αθανασίου, "Υπολείμματα της 'ιδιότητας του πολίτη': Φύλο, σεξουαλικότητα, έθνος και άλλες εξαιρέσεις με σημασία", στο Γ. Κουζέλης και Δ. Χριστόπουλος (επιμ.), Ιδιότητα του Πολίτη: Πολιτικός Λόγος, Ιστορία και Κανόνες σε Συγκριτικές Προοπτικές. Αθήνα: Πατάκη, 2012, σ. 243-259.

Μάρω Παντελίδου-Μαλούτα, «Κοινωνικό φύλο, βιολογικό φύλο, σεξουαλικότητα και δημοκρατία», Το Φύλο της Δημοκρατίας: Ιδιότητα του πολίτη και έμφυλα υποκείμενα. Αθήνα: Σαββάλας 2002, σελ. 155-171.

Chantal Mouffe, «Ο φεμινισμός, η έννοια του πολίτη και η ριζοσπαστική δημοκρατική πολιτική», στο Φεμινιστική Θεωρία και Πολιτισμική Κριτική, επιμ. Αθηνά Αθανασίου, Αθήνα: Νήσος 2006.