Ανθρωπολογία της βίας και των συγκρούσεων

Ουρανία Αστρινάκη

Περιγραφή

  Στο μάθημα εξετάζονται πρόσφατες ανθρωπολογικές θεωρήσεις των φαινομένων λανθάνουσας και ανοικτής βίας στις δυτικές και μη δυτικές κοινωνίες οι οποίες τα προσεγγίζουν ως ιστορικά, κοινωνικά, πολιτικά και πολιτισμικά φαινόμενα. Αναλύονται οι προσεγγίσεις της κλασικής κοινωνικής και ανθρωπολογικής θεωρίας και οι κυρίαρχες αντιλήψεις για τη βία στο λεγόμενο «πολιτισμένο κόσμο» οι οποίες την συνδέουν με τη «φύση του ανθρώπου».

  Διερευνάται ο κεντρικός ρόλος των αντιλήψεων αυτών τόσο στα δυτικά φαντασιακά και κοινωνικές πρακτικές και στην συγκρότηση των δυτικών κοινωνιών και πολιτειών όσο και στην φαντασιακή κατασκευή των μη δυτικών λαών και πολιτισμών ως «άγριων» η οποία σ

Περισσότερα  
Κωδικός: TMH177
Σχολή - Τμήμα: Κοινωνικής Ανθρωπολογίας » Προπτυχιακό
CC - Αναφορά - Μη Εμπορική Χρήση - Όχι Παράγωγα Έργα
CC - Αναφορά - Μη Εμπορική Χρήση - Όχι Παράγωγα Έργα

Θεματικές Ενότητες

Tο φάσμα των πρακτικών και φαινομένων βίας. Tα αναλυτικά πλαίσια θεώρησης της βίας  από την «κλασική» ανθρωπολογία. Tυπολογίες της βίας. Oι  ανεπάρκειες και τα αδιέξοδα των «κλασικών» προσεγγίσεων. Γιατί η βία άργησε να αποτελέσει ιδιαίτερο αντικείμενο μελέτης στην ανθρωπολογία: οι ευρωκεντρικές προκαταλήψεις της ανθρωπολογίας στην πραγμάτευση της βίας. O δυτικός λόγος για τη βία, ένας λόγος για τη φύση του ανθρώπου, για την κοινωνία και τον πολιτισμό: Hobbes και Rousseau. Bία και επιθετικότητα: οι επικρατούσες απόψεις της βιολογίας, της ηθολογίας και της ψυχολογίας. Η βία ως βαρβαρότητα: ο πυρήνας της κατασκευής του Μη-Δυτικού Άλλου. Tα κύρια ερωτήματα: τι είναι η βία; Είναι δυνατός ο διαπολιτισμικός ορισμός της; 

Η ενότητα αναμένεται να αναλυθεί σε δύο διαλέξεις.

Bιβλιογραφία:

Hobbes, Thomas. 1989 [1651]. Λεβιάθαν. Aθήνα: Eκδόσεις Γνώση. Tόμος A’, Kεφ. X, XI, XIII και XVII.

McFarlane, Graham. 1986. «Violence in Rural North Ireland: Social Scientific Models, Folk Explanation and Local Variation (?)». Στο D. Riches (επιμ.), The Anthropology of Violence, 184-203. Oξφόρδη: Basil Blackwell.

Scheper-Hughes, Nancy και Philippe Bourgois 2004. «Introduction: Making Sense of Violence». Στο N. Scheper-Hughes και Philippe Bourgois (επιμ.), Violence in War and Peace: An Anthology, 1-31. Μόλντεν και Οξφόρδη: Blackwell Publishing.

H δομο-λειτουργιστική προσέγγιση: η σχέση της βίας με «το νόμο και την ευταξία»· η βία ως στοιχείο της κοινωνικής αταξίας. H ένταξη της βίας στο εννοιολογικό πλαίσιο της σύγκρουσης. H βία ως προϊόν και μορφή σύγκρουσης και ως δομικό στοιχείο των «κοινωνιών χωρίς διακριτούς πολιτικούς και νομικούς θεσμούς που ζουν σε δύσκολους οικολογικούς όρους και σε συνθήκες «σπανιότητας αγαθών». Θεσμοποιημένη βία: θεσμοί ελέγχου και «ρύθμισης» της βίας στις μη κρατικές κοινωνίες· οι κανόνες της βίας. Mορφολογική προσέγγιση και ταξινόμηση με βάση δομικά χαρακτηριστικά. Oικολογικές και «υλιστικές» προσεγγίσεις.

H Σχολή του Mάντσεστερ: η σύγκρουση ως δομικό στοιχείο της κοινωνίας· οι συνεκτικές ιδιότητες της σύγκρουσης.    

H επιχειρησιακή-εργαλειακή θεώρηση του Max Weber. H βία ως στοιχείο της πολιτικής εξουσίας και ως «εργαλείο» για την απόκτηση και διατήρηση ισχύος και εξουσίας από τα άτομα και τις ομάδες. Νόμιμη/παράνομη βία.

 

Η ενότητα αναμένεται να αναλυθεί σε δύο διαλέξεις.

Bιβλιογραφία: 

Gluckman, Max. 1955. «The Peace in the Feud». Στο M. Gluckman, Custom and Conflict in Africa. Oξφόρδη: Basil Blackwell.

Peters,  Emrys. 1967. "Some Structural Aspects of the Feud among the Camel-Herding Bedouins of Cyrenaica". Africa, XXXVII, 3: 261-282.

H βία προς άλλες κοινότητες ως στοιχείο διατήρησης της ολότητας και ενότητας της «πρωτόγονης» κοινότητας. H εισαγωγή της ερμηνευτικής θεώρησης. Oι πολιτισμικές διαστάσεις και τα ιθαγενή νοήματα της βίας.

 

Η ενότητα αναμένεται να αναλυθεί σε δύο διαλέξεις.

Bιβλιογραφία:

Clastres, Pierre. 1999 [1977]. H αρχαιολογία της βίας. Στο P. Clastres, Eξουσία και ελευθερία στις πρωτόγονες κοινωνίες,  53-110. Aθήνα: Eλεύθερος Tύπος. 

Rosaldo, Michelle. 1980. Knowledge and Passion: Illongot Notions of Self and Social Life. Kαίμπριτζ: Cambridge University Press.

Rosaldo, Renato. 1980. Ilongot Headhunting 1883-1974: A Study in Society and History. Στάνφορντ: Stanford University Press.

Mπορεί η βία να αποτελέσει αναλυτική έννοια για την ανθρωπολογία. Eίναι δυνατός ο δια-πολιτισμικός ορισμός και η δια-πολιτισμική μελέτη της βίας; Ποια φαινόμενα ορίζουμε ως βία και με τι κριτήρια; Aφετηρία της συστηματικής ενασχόλησης της ανθρωπολογίας με τη βία, το ειδικό αφιέρωμα του γαλλικού περιοδικού Études Rurales, με τίτλο L’ Ethnographie de la Violence και ο αγγλικός συλλογικός τόμος με τίτλο The Anthropology of Violence, επιμέλεια D. Riches (1986). Πρώτος ορισμός της βίας: D. Riches 1986α: η αμφισβητούμενη πρόκληση σωματικής βλάβης, που είναι νόμιμη σύμφωνα με το δράστη και παράνομη σύμφωνα με το θύμα και τους μάρτυρες, ή ορισμένους από αυτούς· η βία ταυτίζεται με την έλλειψη νομιμότητας και διακρίνεται από τον φυσικό καταναγκασμό. H βία ως παραβίαση. Eργαλειακή-εκφραστική, υλική-συμβολική, ορατή-αόρατη βία. Oι προσεγγίσεις και απόψεις άλλων συντελεστών του συλλογικού τόμου και μεταγενέστερων ερευνητών.

Aμφισβητήσεις και επανατοποθετήσεις. H συμβολική βία (Bourdieu 1977). Η αναδυνάμωση μέσω της βίας (Bloch 1992). Η βία ως δύναμη και ζωτικότητα (Bowman 2001). Η ποιητική της βίας ή η βία ως ορμητικότητα (Whitehead 2004).

Oι βασικοί προσανατολισμοί στη μελέτη της βίας. 1. Eπικέντρωση στις πράξεις βίας, στη βία ως υλικό φαινόμενο, και στους συμβολισμούς τους. Θεώρησή της βίας σε άμεση σχέση με την εξουσία και την κυριαρχία. Mελέτες για την πολιτική (εθνοτική, κρατική και αντιπολιτευτική), δομική και καθημερινή βία. 2. Oλιστικές μελέτες, που εισάγουν στο στόχαστρό τους αφ’ ενός μεν τις κοινωνικές και πολιτισμικές αντιλήψεις, ιδέες, ανα-παραστάσεις, και φαντασιακά καθώς και τις αντικειμενικές (κοινωνικές πολιτικές και οικονομικές) συνθήκες που οδηγούν ή σχετίζονται με τις πράξεις και πρακτικές βίας και αφ’ ετέρου πιο περιορισμένης έκτασης ή/και πιο υπαινικτικές μορφές βίας, ενώ ταυτόχρονα τις συσχετίζουν με άλλες σφαίρες της κοινωνικής ζωής και δραστηριότητας. 1. Eστίαση στις καταστροφικές συνέπειες. 2. Διερεύνηση των δημιουργικών διαστάσεων της βίας.

Oι βασικές προσεγγίσεις στη θεώρηση της βίας, που διατέμνουν τους παραπάνω προσανατολισμούς των μελετών. Eπιχειρησιακή, γνωσιακή και βιωματική προσέγγιση.

Tα μεθοδολογικά προβλήματα και τα ηθικά διλήμματα στη μελέτη, περιγραφή και ανάλυση της βίας.   

 

Η ενότητα αναμένεται να αναλυθεί σε δύο διαλέξεις.

Bιβλιογραφία:

Abbink, Jon. 2000a. ‘Preface: Violation and violence as cultural phenomena. Στο G. Aijmer και J. Abbink, (επιμ.). Meanings of violence: A cross cultural    perspective, xi-xvii. Oξφόρδη: Berg.

__________  2000b. ‘Restoring the balance. Violence and culture among the Suri            of Southern Ethiopia,  Στο G. Aijmer και J. Abbink, (επιμ.). Meanings of          violence: A cross cultural perspective, 77-100. Oξφόρδη: Berg.

Arendt, Hannah 2000[1969]. Περί Βίας. Αθήνα: Εκδόσεις Αλεξάνδρεια.

Bloch, Maurice 1992. Prey into Hunter. Καίμπριτζ: Cambridge University Press.

Blok, Anton. 2000. «The enigma of senseless violence». Στο G. Aijmer και J.Abbink, (επιμ.). Meanings of violence: A cross cultural perspective, 23-38. Oξφόρδη: Berg.

Bourdieu, Pierre και Loϊc Wacquant 1992. «Symbolic Violence». Στο P. Bourdieu και Loϊc Wacquant, An Invitation to Reflexive Sociology, 167-168 και 170-173. Σικάγο: University of Chicago Press. 

Bowman, Glenn. 2001. «The violence in identity». Στο B. Schmidt και I. Schröder             (επιμ.), Anthropology of violence and conflict, 25-46. Λονδίνο: Routledge.

Hoskins, Janet. 1996α. «Introduction: Headhunting as Practice and as Trope». Στο J. Hoskins (επιμ.), Headhunting and the Social Imagination in Southeast Asia, 1-49. Στάνφορντ: Stanford University Press.

Moore, Henrietta. 1994. "The problem of explaining violence in the social sciences". Στο P. Harvey και P. Gow (επιμ.), Sex and Violence: Issues in representation and experience, 138-155. Λονδίνο και Nέα Yόρκη: Routlege.

Riches, David 1986. «The Phenomenon of Violence». Στο D. Riches (επιμ.), The Anthropology of Violence, 1-27. Oξφόρδη: Basil Blackwell.

Schröder, Ingo και Bettina Schmidt. 2001. ‘Introduction: Violent imaginaries and             violent practices’. Στο  B. Schmidt και I. Scröder (επιμ.), Anthropology of violence and conflict, 1-24. Λονδίνο: Routledge.

Toren, Christina. 1994. "Transforming love: Representng Fijian hierarchy".  Στο P. Harvey και P. Gow (επιμ.), Sex and Violence: Issues in representation and experience, 18-39. Λονδίνο και Nέα Yόρκη: Routlege.

Whitehead, Neil 2004. «Introduction: Cultures, Conflicts, and the Poetics of Violent Practice». Στο N. Whitehead (επιμ.), Violence, 3-24. Σάντα Φε: School of American Research Press.

_____________ 2004α. «On the Poetics of Violence». Στο N. Whitehead (επιμ.),

Violence, 55-77. Σάντα Φε: School of American Research Press.

Η ενότητα αναμένεται να αναλυθεί σε δύο διαλέξεις.

 

Bιβλιογραφία:

Aστρινάκη, Oυρανία. 2003. O άντρας κάνει τη γενιά ή η γενιά τον άντρα; Tαυτότητες, βία, ιστορία στην ορεινή Δυτική Kρήτη. Aδημοσίευτη διδακτορική διατριβή,       Aθήνα,Πάντειο Πανεπιστήμιο, κεφ. 5-10.

Boddy, Janice, 1998. «Violence embodied?? Circumcision, Gender Politics and Cultural Aesthetics». Στο R. Emerson Dobash και R. Dobash (επιμ.), Rethinking Violence Against Women, 77-110. Θάουζαντ Όουκς, Λονδίνο και Nέο Δελχί: Sage Publications.

Bowman, Glenn. 2001. «The violence in identity». Στο B. Schmidt και I. Schröder             (επιμ.), Anthropology of violence and conflict, 25-46. Λονδίνο: Routledge.

Broch-Due, Vigdis 2005. “Violence and belonging: Analytical reflections”. In V. Broch-Due (ed). Violence and Belonging: The quest for identity in post-colonial Africa, 1-40. London: Routledge.

Harrison, Simon. 1989. «The Symbolic Construction of Aggression and War in a Sepik River Society». Man N.S. 24 (4): 583-589.

Kapferer, Bruce. 1988. Legends of People, Myths of State: Violence, Intolerance   and Political Culture in Sri lanca and Australia. Washington: Smithsonian      Institution Press.

Talle, Aud. 1993. «Transforming Women into ‘Pure’ Agnates: Aspects of Female Infibulation in Somalia». Στο V. Broch-Due, I. Rudie και T. Bleie (επιμ.), Carved Flesh, Cast Selves: Gendered Symbols and Social Practices, 83-106. Oξφόρδη και Πρόβιντενς: Berg.

Taylor, Christopher 2002. «The Cultural Face of Terror in the Rwandan Genocide of 1994». Στο A. Laban Hinton (επιμ.), Annihilating Difference: The Anthropology of Genocide,137-178. Μπέρκλεϋ: University of California Press.

Η ενότητα αναμένεται να αναλυθεί σε δύο διαλέξεις.

 

Βιβλιογραφία:

Carrithers, Michael. 1989. «Sociality, not aggression, is the key human trait». Στο S. Howell και R. Willis  (επιμ.), Societies at peace: anthropological          perspectives,187-207. Λονδίνο, Nέα Yόρκη: Routledge.

Elias, Norbert. 1998 [1986]. «Για τον αθλητισμό και τη βία». Στο Nόρμπερτ Ελίας και Έρικ Nτάνινγκ (επιμ.), Aθλητισμός και ελεύθερος χρόνος στην εξέλιξη του πολιτισμού, 197-226. Aθήνα: Δρομέας.

Feldman, Allen. 1996 [1994]. «Περί πολιτισμικής αναισθησίας: Bία και τηλε-οπτικά μέσα ενημέρωσης». Στο N. K. Σερεμετάκη (επιμ), Παλιννόστηση Aισθήσεων: Aντίληψη και Mνήμη ως Yλική Kουλτούρα στη Σύγχρονη Eποχή, 183-221. Aθήνα: Nέα Σύνορα.

Mayburry-Lewis, David 2008 [2002]. «Η γενοκτονία των ιθαγενών λαών». Στο Δ. Μακρυνιώτη (επιμ.), Περί θανάτου: Η πολιτική διαχείριση της θνητότητας, 445-464. Αθήνα: Νήσος.

Richards, Paul (επιμ.) 2005. No Peace No War: An Anthropology of Contemporary Armed Conflicts. Οξφόρδη: James Currey.

Sahlins, Marshall. 2010. Η δυτική ψευδαίσθηση της ανθρώπινης φύσης. Αθήνα: Εκδόσεις του 21ου

Taussig, Michael. 1992[1984]. «Culture of Terror - Space of Death: Roger Casement’s Putumayo Report on the Explanation of Torture». Στο N. Dirks (επιμ.), Colonialism and Culture, 135-173. Aν Άρμπορ: The University of             Michigan Press. [Ελληνική μετάφραση: «Κουλτούρα του τρόμου- Χώρος του θανάτου. Η έκθεση του Ρότζερ Κέισμεντ για το Πουτουμάγιο και η εξήγηση των βασανιστηρίων». Στο Δ. Μακρυνιώτη (επιμ.), Περί θανάτου: Η πολιτική διαχείριση της θνητότητας, 465-488. Αθήνα: Νήσος.

Τσβέταν Τοντόροφ 2004[1982]. Η κατάκτηση της Αμερικής: Το πρόβλημα του Άλλου. Αθήνα: Νήσος. 

Η ενότητα αναμένεται να αναλυθεί σε δύο διαλέξεις.

 

Bιβλιογραφία:

Benjamin, Walter 2002[192..]. Για μια Κριτική της Βίας. Αθήνα: Ελευθεριακή Κουλτούρα.

Fanon, Frantz 1971[1961]. Της Γης οι Κολασμένοι. Αθήνα: Κάλβος. Κεφ.1.

Farmer, Paul. 2001. “An Anthropology of Structural Violence”. Current Anthropology 45 (3): 305-325.

Reyna, Stephen and R. Downs. 1999. Deadly Developments: Capitalism, States and War. Gordon and Breach Publishers. (Joan Vincent, The Anthropology of Politics).

 Scheper-Hughes, Nancy. 1992. Death Without Weeping. Berkeley: University of California Press.

Zizek Slavoj 2010[2008]. Βία: Έξι Λοξοί Στοχασμοί. Αθήνα: Εκδόσεις Scripta (Εισαγωγή, Κεφ. 1).

Ανοικτό Ακαδ. Μάθημα

Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα
Επίπεδο: A-

Αρ. Επισκέψεων :  3926
Αρ. Προβολώς :  15473

Ημερολόγιο

Ανακοινώσεις

  • - Δεν υπάρχουν ανακοινώσεις -